Belangrijk!
Deze pagina is in eerste instantie bedoeld voor mensen die zelfkatheteriseren of een bekwaamheidverklaring hebben waardoor zij familieleden kunnen en mogen katheteriseren. Overleg ten alle tijden met uw professional (bijvoorbeeld de incontinentieverpleegkundige) indien u denkt dat de handeling naar uw omstandigheden verbeterd kunnen worden. Stichting onderwijs zorgt heeft de onderstaande informatie met veel zorgvuldigheid opgesteld; maar kan onder geen enkel beding verantwoordelijk worden gesteld voor de onderstaande informatie of gevolgschade die daaruit voortvloeien. Nogmaals, waarschijnlijk ten overvloede, raadpleeg altijd uw professional!
Katheteriseren van de blaas vindt plaats bij personen die niet (geheel) zelfstandig kunnen urineren. Het wordt toegepast bij mensen die problemen hebben met urineren door organische of neurologische afwijkingen; voor of na een chirurgische ingreep; om eenmalig steriele urine op te vangen; bij blaasspoelen of om medicijnen in de blaas te brengen; met veel voorbehoud in specifieke situaties bij patiënten die last hebben van urine-incontinentie. De urine kan bij het katheteriseren via een kunstmatige uitgang het lichaam verlaten. Tevens kan het toegepast worden voor diagnostische doeleinden, bacteriologisch onderzoek of bepaling van retentie.
Na de intermitterende katheterisatie wordt de katheter verwijderd nadat de blaas is geledigd dit in tegenstelling tot het katheteriseren met een verblijfskatheter. De kans op infecties is daardoor veel kleiner. Wegwerp of eenmalig te gebruiken katheters zijn gecoat (voorzien van glijmiddel en kant en klaar voor gebruik) en ongecoat (men dient voor het gebruik zelf glijmiddel aan te brengen) verkrijgbaar. Als u deze katheters meerdere malen gebruikt, gaat de kwaliteit van het glijmiddel sterk achteruit en bestaat er kans op beschadiging aan de urethra. Daarnaast neemt de kans op een blaasontsteking drastisch toe.
katheteriseren kan onderverdeeld worden in:
- intermitterend (of eenmalig) katheteriseren via urethra
- inbrengen van een verblijfskatheter via urethra
- inbrengen van een verblijfskatheter via een kunstmatige opening in de buikwand vlak boven het schaambeen (=een suprapubisch katheter)
Op deze pagina wordt ingegaan op op het intermitterend katheteriseren. Er is geen onderscheid gemaakt bij het katheteriseren van volwassenen of kinderen, mannen of vrouwen. Deze verschillen zijn er weldegelijk! Raadpleeg hiervoor uw professional.
Het eenmalig inbrengen van een katheter kan meerdere keren per dag plaats vinden. Het aantal keren dat u moet katheteriseren verschilt van persoon tot persoon. Uw professional zal u adviseren over de frequentie waarin u dient te katheteriseren. Het over slaan van de katheterisatie is niet verstandig om het risico op u urineweginfecties of lekkages verhoogd. Het overmatig katheteriseren is ook niet aan te raden omdat zowel de blaas als de sluitspier hier aan wennen.
Het is verstandig om regelmatig en gespreid over de dag te drinken en te katheteriseren. Een gemiddelde volwassene dient ongeveer twee liter per dag te drinken.
(naar boven)
De invloed van zelfkatheterisatie op uw leven heeft een sterk persoonlijk tint. De onderstaande tekst is van een algemeen karakter. Bespreek uw persoonlijke situatie altijd met de professional! Zij of hij kunnen in gaan op uw persoonlijke omstandigheden.
Het zelfkatheteriseren is niet moeilijk en behoort geen pijn te doen. Een goede instructie en training van een incontinentieverpleegkundige is daarvoor een goede basis. Het inbrengen van de katheter kan gevoeld worden maar de meeste mensen raken daar snel gewend aan. Mensen met een dwarslaesie of spina bifida hebben meestal erg weinig of geen gevoel in de urethra. Zij zullen dan het inbrengen nauwelijks of niet voelen.
Het is normaal gesproken geen probleem om dagelijkse activiteiten te doen zoals sporten. Dit geldt ook voor het wassen, douchen of in bad gaan. Persoonlijke hygiëne is bijzonder belangrijk bij het katheteriseren. Dit geldt zeker tijdens de menstruatie. Het is verstandig om eerst de tampon te verwisselen en daarna pas te katheteriseren. Tussentijds kan u dan de schaamstreek wassen met een nat washandje of een natte tissue.
Het (zelf) katheteriseren heeft geen invloed op het seksleven en als u zwanger bent kunt gewoon doorgaan met katheteriseren. Het kan geen schade toebrengen aan uw kind of uzelf.
(naar boven)
Het is raadzaam een ruim aantal katheters mee te nemen. Bewaar deze katheters op meerdere plekken. Mocht uw handbagage of auto ontvreemd worden dan heeft u nog op een plek elders katheters. Neem een verklaring mee van uw huisarts waaruit blijkt dat u katheters voor medische doeleinden gebruikt. Op deze manier voorkomt u problemen bij de douane. Als u twijfelt aan de kwaliteit van het water in het buitenland, gebruik dan een fles mineraalwater. U kunt het water ook koken en afkoelen. Daarnaast zijn er ook leveranciers welke speciale reiskatheters leveren waarbij water en eventueel een urine-opvangzak al in de verpakking aanwezig zijn. U mag er van uit gaan dat als u het water kan drinken dat u het ook kan gebruiken bij het katheteriseren.
(naar boven)
Kosten verbonden aan het katheteriseren van de blaas, zoals materiaalkosten, vallen onder de Regeling Hulpmiddelen 1996 en worden vergoed door zorgverzekeraars. Daarnaast kan de handeling vallen binnen het Persoonsgebonden Budget. Voor deze handeling is ongeveer 15 tot 25 minuten nodig. Dit is inclusief het ontdoen van kleding en weer aankleden. Dit valt binnen de categorie verpleging en verzorging. Het Persoonsgebonden Budget kan aangevraagd worden bij het CIZ.
(naar boven)
Katheteriseren van de blaas is een medische handeling die volgens de wet Beroepsuitoefening Individuele Gezondheidszorg (BIG) voorbehouden is aan artsen. Een verpleegkundige heeft echter een functionele bevoegdheid voor het uitvoeren van deze handeling. Dit betekent dat zij, mits bekwaam, de handeling in opdracht van een arts (of een andere zelfstandig bevoegde beroepsbeoefenaar) zelfstandig en zonder tussenkomst van de arts kan uitoefenen. De verpleegkundige moet naast bevoegd ook bekwaam zijn. Dit betekent dat haar kennis en vaardigheden die nodig zijn voor het uitvoeren van deze handelingen up-to-date moeten zijn. Geprotocolleerde werkinstructies kunnen hierbij een hulpmiddel zijn. Ook leken (patiënten en/of verzorgers) kunnen deze handelingen, na voldoende theoretische en praktische instructie, veilig uitvoeren. De arts dient zich ervan te vergewissen dat de handeling goed uitgevoerd wordt en dat de risico’s van de handeling worden overzien.
(naar boven)
Stap 1. De voorbereiding
1a. De situatie en jezelf voor bereiden
- sieraden afdoen
- handen wassen
- zorg voor privacy
1b. Materialen klaar leggen
Als je zelf klaart bent voor de handeling en je heb een goede plek gevonden voor het katheteriseren leg dan alle materialen klaar. Te weten:
- steriel intermitterend blaaskatheter
- gebruik de voorgeschreven soort en maat
- celstof onderlegger
- steriele gazen
- water of Savlon
- washandje
- materiaal om te desinfecteren
- disposable handschoenen (indien gewenst steriel)
- afvalzak
Optioneel
- urinaal of urine-opvangzak voor eennmalig gebruik
- bij gebruik van urine-opvangzak een klemmetje
- steriel glijmiddel
- spoelvloeistof
- steriel potje (voor bacteriologisch onderzoek)
- blaasspoelzakje of blaasspuit
- katheterventiel
- nierbekkens
1c. Persoon in comfortabele houding
- vertel haar/hem dat alles wat je doet pijnloos kan verlopen en dat haar/zijn medewerking van gunstige invloed op de handeling kan hebben
- vertel haar/hem telkens wat je gaat doen
- breng de persoon in een ontspannen positie
- Was de schaamstreek
- Het wassen van de schaamstreek is een dagelijkse activiteit. Overdadig wassen kan de natuurlijke bacterieflora die u beschermt tegen infecties aantasten
- Leg de celstof onderlegger onder de stuit en de benen
- Zet de urinaal klaar of hang de urine opvangzak gereed
- schuif bij de man/jongen de voorhuid van de penis terug en reinig de glans penis met water of Savlon
- dek de glans penis na het reinigen af met een steriel gaasje
- draai de dop van de urine-opvangzak
- Open de katheterverpakking en zorg dat het uiteinde van de katheter (het bovenstuk) uit de verpakking is zonder dat het met iets anders in aanraking komt, de katheter dient steriel te blijven
- disposable handschoenen aantrekken
- bij gebruikers met spina bifida dienen latex vrije handschoenen gebruikt te worden. Voor verpleegkundigen is het ook aan te bevelen omdat latexallergie een beroepsziekte is
- verwijder het gaasje van de glans penis
- laat het kraanwater even goed doorlopen en bevochtig de katheter door dit in de verpakking te laten lopen
- bij de gecoate katheters is de gel laag egaal verdeeld over de hele katheter aanwezig. Breng bij andere katheters de gel aan
Stap 2. De handeling
- bij de man/jongen houdt de penis loodrecht omhoog
- breng de katheter in tot er weerstand wordt gevoeld
- doe dit totdat de urinestroom op gang komt en breng bij de man/jongen de penis, als de urinestroom begint, in de richting van de voeten
- het inbrengen van de katheter mag niet worden geforceerd
– raadpleeg een arts bij moeilijkheden
- de professional dient bij deze handeling handschoenen te gebruiken. Iemand die alleen deze persoon katheteriseert mag dit zonder handschoenen doen. Het is geen probleem als u de katheter met de handen aan raakt
- er is geen risico op beschadiging van de blaaswand door de katheter te ver in te brengen
- voor bacteriologisch onderzoek de urine in een steriel potje laten afvloeien en potje sluiten. Voor bacteriologisch onderzoek dient een midden-portie van de urine opgevangen te worden
- houdt het katheteruiteinde boven een gereedstaand bekken en / of urinaal of indien van toepassing aansluiten op een urine-opvangzak
- deze urine-opvangzak dient lager dan de blaas te hangen
- zodra de urine stroomt niet meer verder schuiven
- als de urinestroom gestopt is de gekatheteriseerde op haar/zijn hand laten blazen zodat ook de laatste urine uit de blaas wordt verwijderd
- katheter geleidelijk verwijderen
Stap 3. Opruimen
- handen wassen
- zelf wassen of zo nodig de gekatheteriseerde wassen
- breng de gekatheteriseerde in een comfortabele positie en help hem/haar, indien nodig, met aankleden
- gebruikte materialen opruimen en zo nodig aanvullen
- na katheterisatie eventueel hoeveelheid de afgelopen urine noteren
(naar boven)
Afhankelijk van de gebruikte techniek kunnen de volgende complicaties en/of problemen optreden:
- het inbrengen van de katheter kan een pijnlijk branderig gevoel tot gevolg hebben
- blaaskrampen kort na het inbrengen van de katheter
- abnormale weerstand tijdens het inbrengen van de katheter
- het kan soms moeilijk zijn de katheter in te brengen. Meestal komt dit doordat de sluitspier of de bekkenbodem aangespannen is. Door zelf te ontspannen of te hoesten kan dit vaak verholpen worden. U kunt ook proberen de katheter zachtjes tegen de sluitspier aan te drukken en lichtjes te draaien. Ook zijn er speciale katheters welke mannen kunnen gebruiken met een vernauwing in de plasbuis. Het Tiemann katheter is een katheter met een gebogen tip om het inbrengen te vergemakkelijken
- infectie van de urinewegen (indien er niet hygiënische wordt gewerkt is de kans op urineweg infecties groot)
- constante drang om de blaas te legen, pijn tijdens het plassen, rugpijn, koorts en bloed in de urine kunnen wijzen op een urineweginfectie. Als de urine troebel is of slecht ruikt, dan is dat een teken dat er iets mis is
- beschadiging slijmvlies urethra (gebruik zo nodig in overleg met de arts een steriel glijmiddel)
- de kans dat u iets beschadigt is zeer klein. De gladde glijlaag van katheters zorgt voor minimale wrijving tussen de katheter en de urethera
- optredende bloeding uit de blaas of de urethra
- wanneer er een klein beetje bloed aan de katheter zit, hoeft u zich geen zorgen te maken. Dit gebeurt soms maar verdwijnt normaal gesproken met een paar dagen. Raadpleeg de professional als het bloeden niet stopt of als er bij elke keer dat u katheteriseert bloed op de katheter zit
- is de hoeveelheid urine groter dan 500 milliliter dan moet de afvoer in etappes plaatsvinden zodat een plotselinge inkrimping van een overrekte blaas met als gevolg een blaasbloeding wordt voorkomen
- de katheter ligt niet in de blaas maar in de vrije buikholte
- niet aflopen van urine door de katheter
- bloeding uit de fistelopening
- collaberende patiënt door groot vochtverlies in korte tijd
- Het niet tijdig katheteriseren (reflux en ontsteking residu) Regelmatig katheteriseren vermindert de kans op infectie, een overvolle blaas en urethrale reflux.
- Door regelmatig te katheteriseren verkleint u de kans op urineverlies tussen de katheterisaties door
(naar boven)
Bent u gebruiker van het intermitterend katheteriseren? We hechten heel veel aan uw persoonlijke ervaringen. Stichting onderwijs zorgt heeft een aantal hele korte enquêtes. U vult zo'n enquête binnen 1 tot 3 minuten in. We versturen zo'n enquête gemiddeld één keer per zes weken. Deze enquêtes kunt u online invullen. Persoonlijke ervaringen worden nooit openbaar gemaakt! We hebben respect voor uw privacy. Positieve uitkomsten verwerken we in deze pagina om met iedereen te delen. Bij negatieve uitkomsten bespreken we met professionals en zoeken naar een oplossing. Studenten van Middelbare, Hogescholen en universiteiten doen onderzoek zodat we u zo goed mogelijk op de hoogte kunnen houden. Heeft u 3 minuten per zes weken over? Stuur ons dan uw mailadres.
(naar boven)
Bent u voorschrijver van intermitterende katheters? We zijn zeer geïnteresseerd in uw ervaringen over importeurs, producenten, leveranciers en intermitterende katheters. Stichting onderwijs zorgt heeft een aantal hele korte enquêtes. U vult zo'n enquête binnen 1 tot 3 minuten in. We versturen zo'n enquête gemiddeld één keer per zes weken. Deze enquêtes kunt u online invullen. Persoonlijke ervaringen worden nooit openbaar gemaakt! We hebben respect voor uw privacy.
Stichting onderwijs zorgt kan geen persoonlijk advies geven aan gebruikers. Dit is ook de intentie niet! We willen een uitgebreid informatiepakket samenstellen voor mensen met beperkingen. U kunt ons daar bij helpen. Positieve uitkomsten verwerken we in deze pagina om met iedereen te delen. Studenten van Middelbare, Hogescholen en universiteiten doen onderzoek zodat we u zo goed mogelijk op de hoogte kunnen houden. We kunnen ook op aanraden van u onderzoek in gang zetten. Heeft u 3 minuten per zes weken over? Stuur ons dan uw mailadres.
|
